Huis Verwolde heeft na 250 jaar niets aan allure ingeboet
Veel speciale publieks- activiteiten in jubileumjaar
Vervolg van de voorpagina
Door Rudi Hofman
LAREN - De beroemde architect Philip Willem Schonck ontwierp de edelmanswoning die in 1776 in slechts negen maanden gebouwd in opdracht van Frederik Willem van der Borch van Verwolde. Gedurende twee eeuwen bewoonden zes generaties van deze adellijke familie het huis.
Allard Philip Reinier van der Borch van Verwolde was de laatste hoofdbewoner. Hij moest in 1977 besluiten het landhuis en de tuin over te dragen aan Stichting Vrienden der Geldersche Kasteelen - tegenwoordig Geldersch Landschap & Kasteelen (GLK). De torenhoge belastingen in combinatie met de sterk gestegen onderhouds- en personeelskosten waren niet meer op te brengen.
Openstelling als eis
Om het in neoclassicistische stijl opgetrokken huis en de tuin voor ernstig verval te behoeden, nam de familie Van der Borch er met pijn in het hart afstand van. De baron verbond aan de verkoop wel twee harde voorwaarden: Huis Verwolde moest een culturele bestemming krijgen én ook publiekelijk worden opengesteld. Dat laatste is sinds 1982 het geval.
Zelf ging de baron na de overdracht in een boerderij op het ruim 500 hectare grote landgoed wonen, dat in het bezit van de familie bleef. De vier hectare grond onder en rond het landhuis gaf hij in ‘eeuwigdurende erfpacht’ voor een gulden per jaar aan de nieuwe eigenaar.
Tuinrenovatie
Het landhuis werd na de verkoop leeg opgeleverd. Stichting Vrienden der Geldersche Kasteelen besloot eerst de tuin ingrijpend aan te pakken, omdat de conditie daarvan in tegenstelling tot die van het huis flink was achteruit gehold. Bij de tuinrenovatie werd het geometrisch ontwerp in ere hersteld, in de jaren daarna volgden diverse andere ingrepen.
Voor het huis zelf geldt dat de stichting dit voor een belangrijk deel herinrichtte met meubels en objecten - zoals zilver en porselein - van de familie Van der Borch, aangevuld met bijpassend meubilair en voorwerpen uit eigen bezit. GLK heeft meer dan dertig landgoederen in Gelderland in eigendom.
Ogen te kort
Wie een rondleiding volgt door Huis Verwolde, kan zich vergapen aan de stijlvolle inrichting, de intieme sfeer en de talloze decoratieve hoogstandjes. Veel van het oorspronkelijke neoclassicistische interieur is bewaard gebleven zoals de muziektrofeeën en Romeinse keizerskoppen in de hal en de geschilderde behangsels in de antichambre.
Ieder vertrek heeft een geheel eigen sfeer. Bezoekers komen ogen te kort om alles in zich op te nemen. Of het nu gaat om de herenkamer, de ontvangstkamer, de salon, of de verre oosten-sfeer ademende antichambre – de wachtkamer die ook wel Chinese kamer wordt genoemd.
Indrukwekkend zijn de vele schilderijen en portretten aan de wanden, de fraai gestucte plafonds, de klassieke privébibliotheek en de volgens strikte etiquette-regels gedekte eettafel waar zelfs de koninklijke familie met goedkeurende blikken zou aanschuiven.
Naast de extreem korte bouwtijd van Huis Verwolde is ook bijzonder dat architect Schonck - bekend van zijn werk voor stadhouder Willem V - nooit persoonlijk op het Larense landgoed is geweest. Hij had het simpelweg te druk en bovendien was het destijds zeer drassige gebied heel moeilijk bereikbaar.
42 brieven
De architect gaf daarom de bewoner en zijn opdrachtgever Frederik Willem van der Borch van Verwolde uitvoerig toelichting op zijn ontwerpen voor huis, tuin en interieur. Dat deed hij in maar liefst 42 brieven. Deze zijn allemaal bewaard gebleven en liggen opgeslagen in het Gelders Archief in Arnhem.
In 1926, exact 150 jaar na de bouw, onderging Huis Verwolde een verbouwing - het kreeg onder meer een nieuwe kap - én uitbreiding met de grote hoektoren. Deze gaf en geeft het landhuis een kasteelachtige uitstraling. Datzelfde jaar kregen de bewoners voor het eerst de beschikking over stromend water, elektriciteit, centrale verwarming, telefoon en een personeelslift.
Familiedrama
Het personeel werd aangestuurd door de - volgens de overlevering - strenge vrouw des huizes Line van der Borch-Voûte. Zij was de eerste niet-adellijke vrouw die introuwde in de familie. Zij en haar man baron Willem Hendrik Emile van der Borch van Verwolde, die burgemeester van Gorssel was, kregen vier kinderen. Zoon Emile zat in het verzet en werd op 20 juli 1943 met negentien andere verzetsstrijders gefusilleerd op de Leusderheide.
Noodsanatorium
Huis Verwolde deed in de Tweede Wereldoorlog vanaf 1942 dienst als opvangcentrum voor een vijftigtal patiënten van het Haags Sanatorium in Scheveningen dat tot ‘Sperrgebiet’ was verklaard. Onder de patiënten en het verplegend personeel bevond zich ook een aantal Joden. De Duitsers lieten het noodsanatorium met rust mede dankzij de waarschuwing ‘TBC-kliniek’ bij de ingang. Zij wilden niet het risico lopen ziek te worden. Op de tweede verdieping van Huis Verwolde wordt de herinnering aan dit bijzondere hoofdstuk in de rijke historie van het landhuis levend gehouden.
KADER: Hoogtepunten jubileum
Hoogtepunten in het 250-jarig jubileumjaar van Huis Verwolde zijn onder meer:
Wakker worden Verwolde
Geniet van een ontbijt en het openen van het huis terwijl de gids over de rijke geschiedenis van het huis vertelt. Op verschillende data in juli en augustus.
Op stap met de huisknecht
Rondleiding voor gezinnen in de zomervakantie. Elke donderdagochtend in juli.
Personeel bij de adel
Lezing over het herken en leven van personeel bij de adel op 14 juni.
Historische proeverij
Historische proeverij met rondleiding op 6 juni. Reserveren via: www.eetverleden.nl/academie/product/proeverij-huis-verwolde.
Wandelingen en lezingen
Themawandelingen en lezingen over de parktuin en tuinrondleidingen in mei, juni, juli, augustus, september en oktober.
Diner Workshop
Koken met historische recepten op 4 en 5 juli. Reserveren via www.glk.nl/verwolde.
Keuken van Weleer
Bijzonder dineren op Verwolde met een vijfgangendiner dat is samengesteld uit recepten van Reiniera Charlotte van der Borch-van Goldstein (1710-1772). Op verschillende data in oktober.
www.glk.nl/activiteiten-Verwolde
