‘Thuis is ergens anders’: indringende verhalen uit jeugdzorg

LAREN – Henk Koerselman en Corine Bos runnen al ruim acht jaar een gezinshuis. “De verhalen die ik dagelijks zie, moest ik ooit opschrijven. Maar het bleef lang bij een vaag idee. Tot ik in 2024 de leergang ‘Ambassadeur Gehandicaptenzorg’ volgde. Daar moest je een meesterproef doen,” vertelt hij. “Je moest een doel formuleren: waarom doe je wat je doet? Toen kwam dat boek ineens heel dichtbij. Het moest er nu maar eens van komen.”

Door Maxim Textor

Onlangs verscheen het resultaat: Thuis is ergens anders, een bundel indringende waargebeurde verhalen van jongeren die onder zware omstandigheden opgroeiden en uiteindelijk in een pleeg- of gezinshuis terechtkwamen. Koerselman schreef het boek in anderhalf jaar tijd, nauw samen met enkele jongeren die hun verhaal wilden delen. “Alles wat je leest, is echt,” zegt hij. “Dat maakt het rauw, maar ook noodzakelijk.” 

Van crisis naar gezin
Koerselman opent het boek met het moment waarop een kind uit huis wordt geplaatst, iets wat velen kennen als begrip, maar niet als ervaring. “Dan komt er een vrouw of man het klaslokaal binnenlopen. Je wordt gevraagd mee te komen, soms onder politiebewaking. Je gaat naar huis, pakt je spullen en wordt ergens anders geplaatst. Dat is al een trauma op zichzelf,” zegt Henk.

In het boek volgen we onder anderen twee jongens die Koerselman in 2024 vroeg om mee te denken over de titel en het thema. “Zij hebben hun hele verhaal voor een groot publiek verteld in Utrecht. Over hoe ze van crisisplek naar crisisplek gingen, en hoe het pas rustiger werd toen ze in een gezinshuis kwamen. Dat maakt indruk, altijd.” 

Het meest aangrijpende verhaal komt van Marcella, een jongere die Koerselman nog kent uit de tijd dat zij in dezelfde dagbesteding verbleef waar hij werkte. “Ze liep vaak weg, was heel wantrouwend,” herinnert hij zich. Marcella is geboren met FAS, een aandoening veroorzaakt doordat haar moeder tijdens de zwangerschap alcohol en drugs gebruikte. “Dat meisje heeft meer meegemaakt dan een kind ooit zou mogen meemaken,” zegt hij. “Vader en moeder zwaar verslaafd, gevaarlijke situaties… en dat blijft haar hele leven doorwerken.” 

Pleegzorg: tekort en beeldvorming
Thuis is ergens anders is meer dan een bundel verhalen; Koerselman wil er ook iets mee agenderen. “Er is een gigantisch tekort aan pleeg- en gezinshuizen,” zegt hij. “Er zijn zoveel kinderen die een veilige plek nodig hebben.”
Maar tegelijkertijd ziet hij hoe de beeldvorming steeds negatiever wordt. “De media brengen vooral de misstanden. Natuurlijk gaan die dingen fout, maar het is niet eerlijk naar alle pleegouders die wél goede zorg leveren.”

Volgens Koerselman ligt de kern van veel problemen bij de hoeveelheid organisaties die iets te zeggen hebben over een kind. “Er zijn zoveel schijven, zoveel contactpersonen… en als daar iets misgaat, is het kind de dupe. Altijd.” 

Doel van het boek
Het boek moet twee dingen bereiken, legt Koerselman uit. Het eerste is bewustwording, door te laten zien wat er daadwerkelijk gebeurt in het leven van een jongere die in een gezinshuis of pleeggezin woont. Het tweede is werving: “We hebben écht meer pleeggezinnen en gezinshuizen nodig.”

Hij hoopt dat lezers denken: misschien kunnen wij dit ook. “Mensen denken vaak dat het een enorme drempel is, dat het bijna onmogelijk is. Maar ik wil laten zien: probeer het! Alle kleine beetjes helpen.”

Dat het boek binnenkomt bij lezers, merkt hij nu al. “Ik kreeg terug: ‘Ik moest hem even wegleggen, het werd me te veel’. Dat snap ik wel. Het is niet dik, maar het gaat snel de diepte in.” 

Eerlijke verhalen
De verhalen in het boek zijn volledig met naam en toenaam opgenomen. Een bewuste, maar moeilijke keuze. “Ik heb daar heel lang over getwijfeld. Je hebt een enorme verantwoordelijkheid naar deze jongeren toe.”
Daarom is alles meerdere keren besproken met betrokkenen, instanties en zijn werkgever. “Pas toen iedereen akkoord was, durfde ik het te doen.”

Hoe het werk hem zelf veranderde
Werken in een gezinshuis, vertelt Koerselman, maakt je anders. “Je wordt er harder van. Je ziet dingen die je nooit vergeet. Het is totaal anders dan je eigen kinderen opvoeden.”
Maar het leert hem ook veel. “Vooral eerlijkheid. Kinderen die zoveel hebben meegemaakt, houden zich groot. Ze liegen soms om zichzelf te beschermen. Dat doet pijn om te zien.”

Toch houdt het werk hem jong. “We hebben hier jonge kinderen. Daar kun je niet anders dan vrolijk van worden, ondanks alles wat ze meedragen.” Humor houdt je jong en is ook een mooie verbinding. 

Reacties en toekomst
Op de presentatie bij zijn werkgever kwam al snel veel respons. Ook TV Gelderland meldde zich: zij willen een documentaire maken over een van de jongeren uit het boek. “Maar alleen als diegene zelf bepaalt wat er wel en niet mag. Dat vind ik heel mooi.”

Of er een vervolg komt? Koerselman sluit het niet uit. “Ik kreeg al suggesties. Bijvoorbeeld om eens kritisch te kijken naar hoe de jeugdzorg in elkaar steekt en in het nieuws komt. Dat zou ik wel willen.”

Het boek Thuis is ergens anders is verkrijgbaar bij alle online boekwinkels en wordt verspreid via het Centraal Boekhuis.