Open Monumentendag laat veerkracht van Lochems erfgoed zien

LOCHEM – Met maar liefst twintig monumenten was Open Monumentendag in de gemeente Lochem op zaterdag 12 september een van de grootste in de recente geschiedenis. Voor het eerst in vele jaren was het niet alleen Lochem-stad dat meedeed, maar ook kleinere kernen zoals Almen, Barchem, Gorssel, Kring van Dorth en Laren. Middelpunt van de dag was de Gudulakerk in Lochem, waar lezingen plaatsvonden en prijzen werden uitgereikt.

Door Guus Helle

Het thema van Open Monumentendag was dit jaar ‘veerkrachtig erfgoed’. “Mensen ervaren vaak dat een monument er altijd is geweest en dat het dus altijd wel zal blijven bestaan. Maar er is meer nodig dan alleen een monumentenstatus”, stelt Peter van Drunen, lid van Comité Open Monumentendag Lochem. “Monumenten zijn onderhevig aan veel invloeden, zoals natuurlijk verval, weer en klimaat, en het gebruik wat ervan wordt gemaakt. Er is veerkracht nodig om die uitdagingen het hoofd te bieden.”

Springlevend
Met de uitgeschreven fotowedstrijd, ook een primeur van dit jaar, werd dit nog eens benadrukt. “Het thema is ‘springlevend’, de overtreffende trap van veerkrachtig”, aldus Van Drunen. Meer dan 25 deelnemers hebben foto’s gemaakt van monumenten die in hun ogen vitaal en veerkrachtig zijn. Marjan Gotinks compositiefoto van het oude stadhuis in Lochem eindigde op de eerste plaats. De meerlaagse foto toont het stadhuis, de nieuwe waterpartij op het plein ervoor en beeldt het uit als middelpunt van activiteiten in de stad.

De tweede en derde plaats gingen naar dezelfde fotograaf, Lex Wesselink. Zijn foto van Villa Stijgoord, te midden van fabrieken en een mooie luchtpartij, en zijn foto van de oude brug over het Twentekanaal die uitkijkt op de nieuwe brug, verbeelden hoe het nieuwe naast het oude kan bestaan.

Twee aanmoedigingsprijzen zijn ook vergeven. De eerste ging naar Hans van de Merwe voor zijn foto van een woning aan de Kastanjelaan in Lochem. De tweede naar Cor Tonkens voor zijn foto van berkelzomp ‘Ente’. Dertien foto’s uit de selectie zijn van 14 tot en met 24 september te zien in het gemeentehuis in Lochem.

Jarenlange inzet
De jaarlijkse Erfgoedprijs, waarmee de bijzondere inzet van één of meerdere personen voor historisch erfgoed wordt gevierd, werd ook in de Gudulakerk uitgereikt. Wout Klein werd geëerd voor zijn jarenlange inzet bij het vastleggen van de Lochemse geschiedenis. Als schrijver voor het historische blad Land van Lochem, beheerder van het virtueel historisch museum en oprichter van het Geschiedeniscafé was het een welverdiende prijs.

Stichting Almens Crypte kreeg ook een erfgoedprijs uitgereikt. Het toegankelijk maken van de crypte onder de kerk in Almen voor een breder publiek, en daarmee de op natuurlijke wijze gemummificeerde lichamen van twee adellijke families, is volgens de erfgoedcommissie van nationaal belang. De leden van de stichting zijn naar huis gegaan met een financiële bijdrage om hun werk mee voort te zetten.

Veranderende visie
Dat door de jaren heen anders wordt gekeken naar monumenten, werd ook onderstreept in de lezing van monumentencoach Martijn Haitink. Hij vertelde over de grote verscheidenheid aan bouwstijlen in de gemeente Lochem, van de gotiek tot aan het brutalisme, en hoe door de eeuwen heen anders is omgegaan met erfgoed: “Eind 19de eeuw was het besef in opkomst dat monumenten op langere termijn meer geld opleveren dan dat onderhoud kost, maar architecten lieten zich niet tegenhouden om hun eigen visie toe te passen op bestaand erfgoed.”

Als sprekend voorbeeld noemt hij het oude stadhuis in Lochem. “Deze vond men er te ‘boers’ uitzien, met het afgewolfde, schuine dak. Dus hebben ze het bij de reconstructie eind 19de eeuw ‘mooier’ gemaakt door dit recht te trekken.” De huidige visie op historisch erfgoed is meer gericht op het respecteren van tijdslagen en het zichtbaar maken van eigentijdse toevoegingen, legt hij uit: “Maar over twintig jaar denken we daar misschien weer heel anders over.”

Ter aarde legging
Op de Oude Begraafplaats in Lochem was er op zaterdag een opmerkelijke gebeurtenis bij te wonen. Daar werden botten en een schedel bijgelegd in een bestaand graf. Het ging om botten gevonden op een Lochemse zolder in een doos met de tekst ‘Gudula’ erop. “Het is onbekend van wie de botten zijn of uit welke tijd ze stammen”, aldus Paul Roodbol, voorzitter van het Historisch Genootschap Lochem Laren Barchem. De menselijke resten zijn bijgelegd in het zogenaamde ‘marktgraf’, waar botten liggen die zijn opgegraven na de herinrichting van de Markt. 

Verhalen
Aan wethouder Marja Eggink de eer om de dag af te sluiten. Ze prees de inzet van de vele organisaties en vrijwilligers die de dag mogelijk maakten en de diversiteit aan deelnemende monumenten: “Elk monument heeft een eigen verhaal en iedereen hier heeft daar een bijdrage aan geleverd.”