Lochem eert gevallen RAF-piloot Stout met nieuw monument en herdenkingsroute

LOCHEM - Op woensdag 23 september vinden er diverse activiteiten plaats in het kader van herdenken en erkennen van gebeurtenissen uit de tweede wereld oorlog. Lochem krijgt er twee oriëntatiepunten bij: op het oude Stadshuis komt een zogeheten vector, een herdenkingsmarkering, en aan de Vordensebinnenweg wordt een herdenkingsmonument onthuld ter ere van de Britse RAF-piloot Geoffrey Stout. 

De vector wordt aangebracht in het kader van de Liberation Route Europe. Het Lochemse Liberation Museum, gesitueerd in het oude Stadshuis, krijgt een duidelijke markering als onderdeel van de internationale wandelroute. Burgemeester Backhuijs onthult het monument op 23 september omstreeks 11.30 uur. Ook zijn vertegenwoordigers van de Canadese en Engelse ambassades aanwezig. Legers van Engeland en Canada waren een belangrijk onderdeel van de bevrijding sinds D-day 6 juni 1944. Jaarlijks komen nog vele nabestaanden uit Canada en Groot-Brittannië naar het vaste land van Europa om de strijd voor onze liberation (bevrijding) te gedenken.

Monument
Het Stout-monument aan de Vordensebinnenweg wordt omstreeks op dezelfde dag omstreeks 14.40 uur onthuld. Vertegenwoordigers van de Engelse ambassade zijn hierbij aanwezig evenals vertegenwoordigers van de Canadese ambassade en het Lochemse gemeentebestuur. Sinds 1944 ligt RAF-piloot Fl/Lt Geoffrey Stevenson Stout DFC begraven op de nieuwe algemene begraafplaats aan de Zutphenseweg. Geoffrey Stout is overleden toen zijn Lancaster neerstortte op het Groote Veld.

Het is 23 september 1944 wanneer de 23-jarige Stout naar Europa vliegt voor een bombardement. Doelwit is het Dortmund-Emskanaal nabij Ladbergen. Vanwege de matige weersomstandigheden lukt het Stout niet om de Tallboy-bom op het doel in Duitsland te werpen. In zijn terugvlucht wordt de Lancaster aangevallen door een Duitse nachtjager en raakt hierbij onherstelbaar beschadigd. In zijn noodlanding sommeert Stout de bemanning om het vliegtuig te verlaten, helaas krijgt de jonge piloot zelf niet de tijd om uit het toestel te springen en komt als enige om op het Groote Veld te Lochem.

Naast de andere genodigden is ook groep 8 van de Meester G. Propschool aanwezig bij de onthulling. Enkele leerlingen dragen eigengemaakte gedichten voor. Tevens wordt een protea-bloem bij het monument geplaatst als eerbetoon aan piloot Stout. Dit eerbetoon is aan alle geallieerde vliegeniers die in de Tweede Wereldoorlog duizenden vluchten hebben uitgevoerd op Duitsland. Honderden piloten en hun bemanningen hebben de vluchten niet kunnen navertellen.

De totstandkoming van het monument is mede te danken aan Berry Swarthoff, die de afgelopen jaren grote indruk wekte door het verhaal van Stout meerdere keren te brengen bij het Historisch Genootschap Lochem Laren Barchem (HG). Het genootschap heeft daarop een crowdfunding gestart om een gedenkteken op te richten. De actie was succesvol mede door een gift van de gemeente Lochem.

Adoptie monument
De Meester G. Propschool gaat het monument adopteren. Hiermee neemt de school het klein onderhoud van het monument op zich. Daarnaast wil ze jaarlijks de gevallen piloot Stout herdenken. Een speciaal lesplan wordt opgesteld en is de basis voor de jaarlijkse herdenking. Hierbij vormen de ervaringen van oorgetuige Rob Prette, die als kleine jongen ervaarde dat vliegtuigen ’s nachts overvlogen in Lochem, een belangrijke basis.

Begin september heeft Prette, nu 90 jaar en sinds 70 jaar vertrokken uit Lochem, zijn verhaal voor het eerst aan de klas verteld. Rob vertelde over wat hij hoorde, de vliegtuigen en zijn moeder die bidde voor de vliegeniers om uit de zoeklichten van de Duitse luchtafweergeschut te komen en niet neergeschoten te worden.

Prette vertelde, in een gesprek met HG-lid Eric Haarman, zijn ervaringen al in de jaren 60-70 te hebben gedeeld tijdens een diner in Zuid-Afrika. Zijn chef Buck was vliegenier bij de RAF tijdens de oorlog en raakt zeer ontroerd door het verhaal. Buck bracht Rob enkele dagen later naar het vliegveld en kocht voor zijn moeder de iconische nationale bloem van Zuid-Afrika, protea. Buck voegde er aan toe: “Maybe I was one of them.”

Samenwerking
Het Lochemse Liberation Museum is in de loop van haar bestaan een belangrijk ankerpunt geworden in Lochem om te herdenken wat er in de Tweede Wereldoorlog in de gemeente is gebeurd. Niet alleen wordt bij de tentoonstelling uitgebreid stilgestaan bij bevrijding door de Engelsen en Canadezen, maar ook andere aspecten van die tijd. Daarnaast hebben de initiatienemers Yvonne en Berry Swarthoff een uitgebreid netwerk opgebouwd met Engelse en Canadese organisaties die met grote regelmaat aanwezig zijn bij de diverse herdenkingen.

Sinds twee jaar is er een nauwe samenwerking ontstaan met andere organisaties die zich bezig houden met de geschiedenis van de oorlog: Stichting Stolpersteine, Lochemse Synagoge (Westerbork Project), Historisch Genootschap Lochem Laren Barchem. Maar ook andere organisaties hebben zich aangesloten, zoals PC Gudula en de Propschool. Het Staringscollege heeft het Somerset-monument, net in het buitengebied van Lochem, in 1988 geadopteerd en verzorgt elk jaar de herdenking van de bevrijdingsdag van Lochem, 2 april 1945. 

Daarnaast is onlangs het bestuur van het museum versterkt, om voor de toekomst een organisatie te zijn voor en door Lochemers om WOII te blijven gedenken, herdenken en motivatie te geven om de vrijheid te blijven eren.