Kinderboek over dappere Lochemers, toen en nu

LOCHEM - Geschiedenis is dichterbij dan je denkt. De lokale geschiedenis helemaal. Wilma Nijenhuis uit Lochem toont dat aan in ‘De begraven strijd’, een boek voor kinderen van 10 tot 14 jaar, maar eigenlijk net zo interessant voor ouderen. “Hoe dapper die Lochemers waren in 1582!”

In de hal van het gemeentehuis kreeg wethouder Wendy Goodin vorige week woensdag van de schrijfster het eerste exemplaar. En het tweede: ingepakt als cadeautje voor de burgemeester. De begraven strijd om Lochem  is gebaseerd op de door ‘meester’ G. Prop beschreven belegering door Spaanse troepen van Lochem, en Nijenhuis’ verhaal past precies in de topografie van de omgeving: die kent ze op haar duimpje, want ze woont er, in boerderij Ikkink aan de Zwiepseweg. Geen tochtig ‘los hoes’ meer, zoals destijds, maar hedendaags comfortabel. “Net vóór corona is voor onze boerderij een Spaanse schans ontdekt. Er kwam iemand met een metaaldetector speuren op ons land.” Dat bracht het verhaal op gang; Nijenhuis was ermee vertrouwd, ze is een van de auteurs van De Cloese. Havezathe aan de Berkel; huis en omgeving vormen het decor van De begraven strijd.

Op de boekomslag – werk van de Lochemse Marije van der Hulst – staat de aanleiding afgebeeld: Een jongen met een metaaldetector en in spiegelbeeld onder de grond: een man in harnas. Later in het boek zal blijken van wie dit harnas is geweest. Het detail houdt verband met een liefdesverhaal dat Nijenhuis in het verhaal heeft vervlochten.

Een verre nazaat van de Ickincks (toen schreef je dat nog zo) gaat met zijn vader via het archief in Zutphen op zoek naar zijn voorouders. Nijenhuis: “Ik ben kunsthistorica van mijn vak en ook leerkracht geweest. Geschiedenis is in het huidige onderwijs een ondergeschoven kindje. Wat zou het leuk zijn als dit boek een functie zou kunnen krijgen in het onderwijs in Lochem.” Mede hierom wilde Nijenhuis het graag aan de wethouder van onderwijs en cultuur aanbieden. 

‘Een boekje
zoals dit
brengt het
verleden
heel dichtbij’

Goodin kan zich vinden in de opvatting van haar plaatstgenote dat kennis van de plaatselijke historie belangrijk is: “Een boekje zoals dit brengt het verleden heel dichtbij. Het geeft je een beter gevoel bij de plaats waar je bent, bij je geworteld zijn hier.” Zie je na lezing van het boek een tonderzwam tegen een berk groeien, denk je: hé, die gebruikten ze vroeger om vuur te maken.

Een kijkje in het moeizame dagelijks bestaan van de zestiende eeuw doet je als lezer bovendien beseffen met hoeveel luxe we nu omringd zijn, zegt Nijenhuis. “Ook een interessant onderwerp van gesprek als je dit boek leest. Met je opa en oma bijvoorbeeld.”

De zestiende-eeuwse Geert Ickinck en het boerengezin waarin hij opgroeide, hadden het zwaar. “In de zomer konden ze zich redden, maar ’s winters groeide er niks en moest je door stroperij zien te overleven. Met alle gevaren van dien.” Geert en zijn vader worden bijna gesnapt door een dienstklopper van de landheer op wiens grondgebied ze strikken hebben geplaatst voor hazen en konijnen. Spannende avonturen die je op je smartphone alleen maar kunt nadoen, niet echt beleven. Geert en zijn broertje vallen op de Lochemse Berg zelfs in de handen van de Spaanse troepen. Dat wil je trouwens liever niet live meemaken. Meeleven via de woorden en de illustraties in het boek is fijner. Ook die illustraties verbinden toen en nu met elkaar. Zo staat er een schilderij in uit het Rijksmuseum, waarin je de Spanjaarden op de vlucht ziet slaan.

Van heel recent zijn twee tekeningen van de elfjarige Dycke uit Laren. Aan het eind van het boek staat een literatuuroverzicht. “Niet gebruikelijk in een kinderboek, maar hier vond ik het toepasselijk.” Het in eigen beheer uitgegeven Begraven strijd is dan ook een kinderboek en méér dan dat.

Schrijvend over een wrede oorlog van toen drong het tot Nijenhuis door dat er – helaas – ook een minder fijne verbinding bestaat tussen de zestiende en de eenentwintigste eeuw. “Mensen hebben niets geleerd. Wéér is het oorlog. Des te belangrijker om de kinderen van nu kennis bij te brengen.”

Wethouder Goodin zegt toe dat ze binnen de gemeente aandacht zal vragen voor Nijenhuis’ boek. “Iedereen kan erin lezen hoe dapper die Lochemers waren in 1582”, zegt Nijenhuis. “En dapper zijn ze nog steeds”, zegt Goodin. Aha, nóg een verbinding tussen verleden en heden.

Wilma Nijenhuis-ten Arve: De begraven strijd om Lochem, 16,95 euro. Te koop bij VVV en boekhandel Lovink. Te bestellen via wilmanijenhuis141@gmail.com.