Na jaren van verwaarlozing krijgt kunstwerk Hyphen in Eefde een tweede leven

EEFDE – Hyphen, het grote kunstwerk in de dierenweide van basisschool De Bargerweide in Eefde, verkeerde tot voor kort in slechte staat. Verf bladderde af, hout was gebarsten en hoog gras en struiken gaven het een verwaarloosde indruk. Afgelopen juli heeft de gemeente het laten opknappen. Duidelijk nodig, maar wel tegen de wens van direct omwonenden. Zij zagen het liever helemaal worden verwijderd, maar toch koos de gemeente anders.

Door Guus Helle

Het kunstwerk, gemaakt van roestvrij staal en eikenhout, symboliseert de manier waarop Eefde wordt doorgesneden door spoor, wegen en water. Het heeft tien jaar prominent gestaan voor de Ontmoetingskerk in Eefde en is in 2009 verplaatst naar de dierenweide, waar het nog altijd staat.

“Oorspronkelijk was het een prachtige locatie voor het kunstwerk”, stelt beeldend kunstenaar Bert Meinen over zijn creatie. “Een mooie, open ruimte voor de ingang van de school. De driehoeksvorm van het kunstwerk paste perfect in de omgeving. Het gras was toen kort, er waren geen struiken.”

Maar toen de kunstenaar uit Delden twee jaar geleden ging kijken hoe het ervoor stond met zijn kunstwerk, schrok hij erg: “Het was direct duidelijk dat de gemeente nooit onderhoud heeft gepleegd. Het hout was kapot, het was duidelijk verwaarloosd en er waren zware hekken om het kunstwerk geplaatst. De gave omgeving waar het eerst in stond, was totaal weg, het gras was veel te hoog en struiken haalden het zicht weg.”

Hij heeft bij de gemeente melding gedaan van de staat van het destijds dertig jaar oude kunstwerk: “Ik eiste dat ze het zouden opknappen.” Zijn melding en die van een omwonende in dezelfde periode hebben het balletje aan het rollen gebracht, stelt de gemeente in een memo uit oktober 2025 aan het college van burgemeester en wethouders.

Herstellen of vernietigen
De gemeente besloot te verkennen wat de opties waren: het kunstwerk opknappen of slopen. Omdat direct omwonenden van de weide op het kunstwerk kijken, is hun om hun mening gevraagd. Van de twintig uitgezette enquêtes hebben zeventien mensen gereageerd.

De meningen waren nagenoeg unaniem: velen beklaagden zich over de slechte staat van het kunstwerk, vroegen om een andere invulling van het veld en stelden dat het kunstwerk een meer centrale plaats verdient. Zestien van de zeventien respondenten gaven uiteindelijk de voorkeur aan sloop.

Ook heeft de gemeente gekeken naar de kosten van beide opties. Voor herstel zou naar schatting 14.000 euro nodig zijn, terwijl voor sloop 6.100 euro was geraamd. Maar bij vernietiging van het kunstwerk kwam nog wel een extra prijskaartje om de hoek kijken: in verband met het auteursrecht van de kunstenaar moest een schadevergoeding worden betaald. Meinen eiste 10.000 euro.

Oeuvre
“Ik heb in die periode te vaak meegemaakt dat kunstwerken van mij werden vernietigd”, legt Meinen uit. “Niet lang voordat ik met gemeente Lochem sprak over Hyphen, zijn elders in het land drie van mijn creaties weggehaald. Dat is een hele hap uit mijn oeuvre, mijn levenswerk. Dat wilde ik niet nog een keer laten gebeuren.”

Hij heeft naar eigen zeggen de gemeente het vuur aan de schenen gelegd: “Met behulp van Pictoright heb ik een schadevergoeding geëist als ze ervoor zouden kiezen het te slopen. Je kunt kunst niet zomaar weggooien.”

Zijn bedoeling was niet om te verdienen aan de sloop, maar om herstel af te dwingen. Hij was niet op de hoogte van de uitgezette enquête en van de wens van de omwonenden. Zijn frustratie lag voornamelijk bij het gebrek aan onderhoud: “Dat is steeds de strijd. Onderhoud het nou, dan gaat het langer mee en zien mensen er ook het belang van.”

De gemeente geeft in de memo aan het college aan dat onderhoud van kunst in de openbare ruimte ‘in het verleden grotendeels is wegbezuinigd’. Sinds eind 2023 is Circulus verantwoordelijk voor het onderhoud van de openbare ruimte, waaronder beeldende kunst. De bedoeling is dat kunst elk jaar wordt gereinigd. Echter, ‘vanwege bezuinigingen wordt deze frequentie vanaf 2027 teruggebracht naar onderhoud op basis van meldingen’, aldus de memo.

Renovatie
De strategie van Meinen lijkt uiteindelijk te hebben gewerkt: Hyphen is gerenoveerd. In juli is het herstel gevierd met een creatieve opdracht voor de leerlingen van De Bargerweide, de jongste kinderen maakten hun eigen versie van het kunstwerk, terwijl de oudere groepen leerden over de kunstenaar, restauratie en ruimtelijk ontwerpen. De gemeente geeft aan dat de uiteindelijke motivatie voor herstel lag in de landelijke uitgangspunten voor zorgvuldig beheer van kunst in de openbare ruimte en in de rechten van de kunstenaar op grond van de Auteurswet.

Het herstel heeft ongeveer 9.000 euro gekost en viel dus lager uit dan oorspronkelijk geraamd. Hoe het toekomstige onderhoud van het kunstwerk eruit gaat zien en wat de kosten daarvan zijn, kan de gemeente niet zeggen.

Meinen zegt blij te zijn met de renovatie van zijn kunstwerk, maar dat er nog wel een stap gezet moet worden: “De omgeving is nog steeds verwaarloosd, het is nu alsof je een Rembrandt op het toilet zet. Het mooist zou zijn als de struiken weg zijn, het gras kort is en er een pad onder het kunstwerk loopt. Zo is het oorspronkelijk bedoeld, mensen moeten eronderdoor kunnen lopen.” Hij beoogt een pad dat doorloopt naar de ingang van de school: “Dan voegt het iets toe aan de omgeving en komt het mooi tot zijn recht.”

De gemeente geeft aan dat een ideeënmakelaar in gesprek gaat met de betrokken partijen om te onderzoeken hoe ‘het gerestaureerde kunstwerk beter kan aansluiten bij de oorspronkelijke intentie van het ontwerp. Aspecten zoals groenonderhoud, zichtlijnen en de inrichting van het terrein komen daarbij langs’.