De eerste kus is een tentoonstelling waard
CultuurALMEN – Met een korte lezing vanaf de kansel in het Almens kerkje door auteur Arthur Japin, drie liedjes door zangeres Ingrid van den Nieuwenhuizen, een inleiding door kunsthistoricus Jaap Nijstad en een (elementaire) openingshandeling door museumdirecteur Pien Pon en “de drie belangrijkste mannen” in haar leven is zaterdagmiddag een nieuwe tentoonstelling van start gegaan in museum STAAL: De eerste kus. Hoe romantisch is de Romantiek?
Door Sander Grootendorst
“De eerste kus, wie herinnert zich die niet?” Pon stelde zichzelf en het publiek in haar welkomstwoord een schijnbaar retorische vraag, die ze meteen beantwoordde met: “Ik.” “Want ik ging twijfelen: wat telt als eerste kus? De kus die je kreeg van je ouders? Of van je kalverliefde op de lagere school? Of dan toch je eerste echte verkering, op de middelbare school? Of is de eerste kus die van degene met wie je je leven gaat delen? Of die je aan je eigen kind gaf?”
Museum STAAL is gewijd aan dichter/landman A.C.W. Staring en zijn familieleden, en elke expositie heeft daarmee op een of andere manier een link. Zo ook deze, die haar titel ontleent aan een specifieke eerste kus: beschreven door Staring in zijn negentiende-eeuwse gedicht Herdenking, dat begint met de regel “Wij schuilden onder dropp’lend lover” – hoe romantisch wil je het hebben?
Bij deze vraag hoort de toelichting van Jaap Nijstad, die kort inging op het verschil tussen de term ‘romantisch’ enerzijds en de kunst- en literatuurhistorische term ‘romantiek’, de periode waarin Staring leefde, anderzijds. “Ten tijde van de romantiek zetten mensen zich af tegen het strakke van het neoclassicisme. Ze vroegen zich af: hoe staan wij in het leven? Hoe laten we ons beïnvloeden door de natuur? In welke stemming brengt ons dat? En ja, als je het over stemming begint… Je kunt overmand worden als die gevoelens je veel te veel worden. Niet alles in de romantiek is romantisch. Het kan ook diepe ellende en droefenis betekenen.”
“Kortom”, besloot Nijstad, “een heerlijk onderwerp voor een expositie. Veel om over na te denken. Veel ook om al dan niet door geraakt te worden.” Waarmee de kunsthistoricus duidelijk, en heel toepasselijk, een romantisch standpunt innam.
Kiss
De romantiek was twee eeuwen geleden op haar hoogtepunt, maar je kunt beredeneren dat hij daarna in wezen is doorgegaan. Het kussen is sowieso nooit opgehouden. Ingrid van den Nieuwenhuizen zong drie stukken uit de twintigste eeuw: Kiss from a Rose van Seal uit 1994, Warum hast du mich wachgeküsst? uit de operette Friederike van Franz Lehár uit 1928, en Kiss van Prince uit 1986. Het kerkpubliek deinde en – in het nummer van Prince – kusmondde mee. “Just want your extra time and your....”
In gedachten zag je A.C.W. Staring – die in deze kerk is getrouwd (hoe romantisch wil je het hebben?) – met zijn voeten meebewegen op de muziek. Zelf was hij er uiteraard niet bij, maar, op de eerste rij, zijn verre nazaat Winand Staring wel!
Ook Arthur Japin was uitgenodigd, “schrijver van de meest romantische tekst uit 2022”, zoals Pon hem aankondigde. Ze reikte hem haar microfoon, maar Japin verkoos het de kansel te beklimmen. Hij las twee teksten waarin een kus de hoofdrol speelt, uit zijn roman Kolja (die speelt in de negentiende eeuw) en een gedicht waarin hij de eerste kus van/voor zijn eigen geliefde Lex beschrijft.
“Dat deed hij goed hè?” zei Staring (de nazaat dus), nadat het gezelschap zich van de kerk naar het museum had verplaatst. “Ik wist niet dat Japin ook kon voordragen.”
Bij de tentoonstelling zijn niet alleen de nodige kussen te bewonderen, maar ook volop natuur, wolken, rozen en meer romantisch gedoe – dat allemaal in het toch al zo lommerrijke Almen. “Hier word ik echt blij van”, zei Staring, breeduit lachend. De droefenis-kant van de romantiek was ver te zoeken. “Ik herinner me natuurlijk ook mijn eerste kus.”
Sieraden
Staring was onder meer zo verheugd omdat er naast kunstenaars uit de officiële tijd van de romantiek ook kunstenaars van nu vertegenwoordigd zijn. Een van hen is de Zutphense Melinda Stroeve, die sieraden maakt van zilver en goud. “Ik heb een speciale selectie ontworpen. Mooi dat die er een heel jaar ligt, want zo lang duurt de tentoonstelling. Aan de vorige, over bomen, heb ik ook meegedaan. Deze vond ik lastiger, want het gevaar zit erin dat het te zoetig wordt wat je maakt. Dat heb ik ondervangen door me een beetje te laten inspireren door de stijl die gangbaar was in de romantiek.”
Volgens Stroeve is museum STAAL “een museum waarin echt alles klopt”. Die opmerking is zonder meer van toepassing op de twee in het oog springende sterk uitvergrote foto’s op de eerste verdieping. Aan de ene kant is Geert de Groot afgebeeld, die een kus blaast naar de overkant, naar Pien Pon, zijn echtgenote, eveneens gefotografeerd met kussende mond. Ze kussen van een afstandje elkaar, al voelt het voor bezoekers die tussen beide foto’s in staan alsof ze deelgenoot zijn van het gekus.
Het blijft in de familie, de foto’s zijn gemaakt door zoon Joost. Twee van de drie belangrijkste mannen in het leven de museumdirecteur zijn daarmee genoemd.
De derde is Wijnand Pon, haar vader. Ze kregen in de kerk elk een hartverwarmende kus van Pien. Zo werd de tentoonstelling officieel geopend.
Hoe romantisch wil je het hebben?
